Wsparcie żywieniowe w neurologii

Dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka niedożywienia. Zapewnienie optymalnego sposobu żywienia ma ogromne znaczenie dla rozwoju dziecka, efektów leczenia i rehabilitacji.

Karmienie powinno być odżywcze, optymalne oraz bezpieczne. Ustalenie wskazań do konieczności podjęcia interwencji żywieniowej i w dalszej kolejności dokonanie wyboru rodzaju tej interwencji w przypadku dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym, wymaga wnikliwego przeanalizowania aktualnego stanu klinicznego pacjenta z uwzględnieniem:

  • parametrów stanu odżywienia i zmian tych parametrów na przestrzeni czasu,
  • oznak wskazujących na niedożywienie lub odwodnienie,
  • czasu trwania posiłków i atmosfery podczas karmienia,
  • symptomów świadczących o istnieniu ryzyka aspiracji treści pokarmowej do dróg oddechowych.

O ile zły stan odżywienia jest zwykle widoczny na pierwszy rzut oka, o tyle karmienie na siłę, brak umiejętności dziecka w zakresie kontroli nad spływającym do gardła pokarmem (tzw. wlewanie pokarmu), długość posiłku przekraczająca 40 min, nawracające zapalenia płuc, krtani, oskrzeli, gardła, uszu, których nikt wcześniej nie powiązał z problemem zaburzeń połykania, jest trudny do zweryfikowania. W takich przypadkach konieczne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu, obserwacji samego procesu karmienia oraz wykonanie badań niezbędnych do pełnej i obiektywnej oceny stanu pacjenta.

Według organizacji „My Child” problem niedożywienia wciąż dotyka aż 35% dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym, dlatego stosunkowo często, pomimo wszelkich starań, zachodzi konieczność rozpoczęcia żywienia drogą dojelitową.

Niedożywienie u dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym jest zwykle wtórne do problemów z karmieniem wynikających z choroby podstawowej. Wśród typowych nieprawidłowości powodujących trudności w przyjmowaniu pokarmów/płynów oraz utrzymaniu prawidłowego tempa wzrastania u pacjentów z mózgowym porażeniem dziecięcym wymienia się:

  • nieprawidłową koordynację połykania z oddychaniem,
  • osłabienie siły i kontroli mięśni twarzy, jamy ustnej i gardła w związku z nieprawidłową funkcjonalnością pozostałych mięśni,
  • wysokie ryzyko aspiracji pokarmu do dróg oddechowych, co może stanowić zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia,
  • nadwrażliwość sensoryczna ograniczająca możliwość wprowadzenia nowych smaków oraz innych konsystencji niż pokarmy przecierane i miksowane,
  • zaburzenia w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego, w tym: regurgitacje, refluks żołądkowo-przełykowy, nietolerancje pokarmowe czy przewlekłe zaparcia, powodujące konieczność wprowadzenia do diety kolejnych restrykcji,
  • wzmożone napięcie mięśniowe, co zwiększa zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze.

Stopień nasilenia powyższych problemów jest kwestią bardzo indywidualną. Zdarza się jednak, że dziecko z mózgowym porażeniem dziecięcym na spożycie posiłku potrzebuje nawet 15 razy więcej czasu niż zdrowy rówieśnik, a mimo tego nie jest w stanie pobrać drogą doustną wystarczającej do utrzymania zadowalającego stanu odżywienia ilości energii i składników odżywczych. Według organizacji „My Child” problem niedożywienia wciąż dotyka aż 35% dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym, dlatego stosunkowo często, pomimo wszelkich starań, zachodzi konieczność rozpoczęcia żywienia drogą dojelitową.

Do głównych zalet takiego postępowania należy nie tylko poprawa stanu odżywienia, ale także skrócenie czasu trwania posiłków i w związku z tym poprawa jakości życia dziecka i całej rodziny. Trzeba podkreślić, że włączenie żywienia dojelitowego zwykle nie oznacza konieczności całkowitej rezygnacji z karmienia drogą doustną. W zależności od stanu klinicznego dziecka, często przynajmniej częściowe żywienie doustne dietą o odpowiednio dobranej przez neurologopedę konsystencji i odpowiednio dobranym przez dietetyka składzie, nadal może być kontynuowane.

Wyłączne żywienie dojelitowe realizowane jest przede wszystkim:

  • u chorych z zaburzeniami połykania, skutkującymi aspiracją treści pokarmowej do dróg oddechowych i w konsekwencji nawracającymi infekcjami dróg oddechowych,
  • u pacjentów prezentujących tak wysoki stopień niepełnosprawności ruchowej, że karmienie doustne jest zbyt dużym obciążeniem dla opiekunów pod względem organizacji opieki.

Trzeba jednak zaznaczyć, że wraz z poprawą stanu odżywienia zwykle dochodzi też do usprawnienia pracy mięśni odpowiedzialnych za połykanie, co może stwarzać szansę na powrót do przynajmniej częściowego, bezpiecznego karmienia drogą doustną.

Ze względu na złożoną naturę czynników warunkujących trudności w karmieniu, w warunkach optymalnych zapewnienie właściwego sposobu karmienia dziecka z MPDz powinno być oparte na współpracy wielu specjalistów.

Ze względu na złożoną naturę czynników warunkujących trudności w karmieniu, w warunkach optymalnych zapewnienie właściwego sposobu karmienia dziecka z MPDz powinno być oparte na współpracy wielu specjalistów.

  • Zawsze należy wziąć pod uwagę oczekiwania opiekunów związane ze sposobem karmienia dziecka. Szczególnie na początkowym etapie zaakceptowanie karmienia enteralnego często bywa trudne. Z tego względu istotne znaczenie ma otoczenie rodzica opieką doświadczonego psychologa.
  • Fizjoterapeuta, realizując indywidualnie dobrany program ćwiczeń, może przyczynić się do wypracowania pozycji ciała pacjenta zapewniającej większe bezpieczeństwo  i efektywność karmienia doustnego.
  • Potrzeba zwiększenia kaloryczności diety, zaplanowania jadłospisu o zmienionej, dostosowanej do możliwości chorego konsystencji czy opracowanie planu żywienia enteralnego stanowi pole do działania dla dietetyka.
  • Objawy nieprawidłowości w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego mogą stwarzać potrzebę wykonania określonych badań lub zastosowania leczenia farmakologicznego. Żywienie drogą dojelitową wymaga rozwiązywania problemów wynikających z powikłań takiego sposobu karmienia. Z tych względów w zespole terapeutycznym nie może zabraknąć lekarza gastroenterologa.
  • Niezbędnym ogniwem zespołu jest neurologopeda. Do jego obowiązków należy m.in.:
    • praca nad poprawą akceptacji doświadczeń sensorycznych związanych z pobieraniem pokarmów o zróżnicowanym smaku, zapachu i konsystencji,
    • dobór konsystencji pokarmów oraz akcesoriów do karmienia w celu zwiększenia możliwości pacjenta w zakresie karmienia doustnego oraz bezpieczeństwa połykania,
    • zwiększenie sprawności mięśni odpowiedzialnych za pobieranie pokarmu i połykanie, co powinno wpłynąć na poprawę efektywności i bezpieczeństwa karmienia doustnego.

Podejmowanie decyzji o konieczności włączenia żywienia dojelitowego powinno być poprzedzone oceną neurologopedyczną. Jednym z elementów takiej oceny powinna być videofluoroskopowa ocena połykania. Wykonanie tego badania pozwala na stwierdzenie nieprawidłowości w ustnej, gardłowej i przełykowej fazie połykania oraz potwierdzić lub wykluczyć obecność aspiracji treści pokarmowej do dróg oddechowych.

Tym samym można uzyskać odpowiedź na 3 zasadnicze pytania:

  • Czy karmienie drogą doustną jest w ogóle bezpieczne?
  • Jakie objętości i o jakiej konsystencji pokarmy/płyny może pacjent aktualnie bezpiecznie przyjmować doustnie?
  • Jakie techniki karmienia, jakie konsystencje i jakie akcesoria powinny być użyte w celu zachowania bezpieczeństwa karmienia?

Jedynie ścisła współpraca wymienionych specjalistów daje możliwość wychwycenia wszystkich trudności i nieprawidłowości związanych z karmieniem dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Taki model pracy jest też szansą na zastosowanie możliwie szerokiego wachlarza potencjalnych rozwiązań zaistniałych problemów.

Ustawienia prywatności

Tutaj możesz w dowolnej chwili deklarować i modyfikować ustawienia plików cookie.

Bezwzględnie konieczne pliki cookie

Są niezbędne w celu zapewnienia funkcjonowania witryny internetowej i nie można ich wyłączyć. Zazwyczaj są stosowane w odpowiedzi na podjęte przez użytkownika działania związane z żądaniem usług (ustawienie preferencji w zakresie prywatności użytkownika, logowanie, wypełnianie formularzy itp.). Można ustawić przeglądarkę, aby blokowała takie pliki cookie lub wyświetlała odpowiednie powiadomienia, jednak niektóre części witryny nie będą wówczas działały.

Analityczne pliki cookie

Umożliwiają nam liczenie odwiedzin i źródeł ruchu oraz pomiar i poprawę wydajności naszej witryny. Pokazują nam, które strony są najmniej i najbardziej popularne i w jaki sposób odwiedzający poruszają się po witrynie. Jeśli użytkownik nie zgodzi się na ich zastosowanie, nie będziemy wiedzieli, kiedy odwiedził naszą witrynę i nie będziemy w stanie monitorować jej wydajności.

Personalizujące pliki cookie

Służą do zwiększenia funkcjonalności witryny internetowej i personalizacji jej treści. Mogą być stosowane przez nas lub przez osoby trzecie, których usługi zostały dodane do naszych stron. Jeśli użytkownik nie zezwoli na ich zastosowanie, niektóre lub wszystkie z tych usług mogą nie działać poprawnie.

Pliki cookie do targetowania

Mogą zostać użyte przez naszych partnerów reklamowych poprzez naszą witrynę w celu stworzenia profilu zainteresowań użytkownika i wyświetlania mu odpowiednich reklam na innych witrynach. Nie przechowują bezpośrednio danych osobowych, lecz pozwalają na jednoznaczną identyfikację przeglądarki i urządzenia internetowego użytkownika. W razie braku zgody na ich zastosowanie reklamy prezentowane użytkownikowi będą w mniejszym stopniu dostosowane do jego zainteresowań.